Śmierć bliskiej osoby rodzi po stronie spadkobierców konieczność urzędowego wykazania, że nabyli oni prawa do spadku — bez odpowiedniego dokumentu nie wpiszą się jako właściciele do księgi wieczystej, nie podejmą pieniędzy z banku ani nie sprzedadzą odziedziczonego mienia. Przepisy oddają do dyspozycji dwie równoważne ścieżki: poświadczenie dziedziczenia przed notariuszem oraz sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Pod względem mocy prawnej dokumenty te są sobie równe; dzieli je natomiast sam przebieg sprawy, jej długość oraz okoliczności dopuszczające skorzystanie z danej drogi.
Notarialne poświadczenie dziedziczenia
Akt poświadczenia dziedziczenia powstaje u notariusza w oparciu o przepisy Prawa o notariacie. Postępowanie biegnie w dwóch krokach: w pierwszym notariusz sporządza protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób mogących dziedziczyć — z ustawy bądź z testamentu — w drugim zaś, o ile nic nie budzi wątpliwości, wystawia akt poświadczenia dziedziczenia. Akt zostaje od razu wpisany do Rejestru Spadkowego, dzięki czemu nabiera skuteczności, a jednocześnie nie może powstać drugi, sprzeczny dokument odnoszący się do tego samego spadku.
Co wyróżnia tę drogę:
- Tempo. Przy skompletowanych dokumentach i obecności wszystkich spadkobierców sprawę zwykle udaje się sfinalizować w trakcie jednej wizyty.
- Komfort. Termin uzgadnia się wprost z kancelarią i nie trzeba czekać na wyznaczenie rozprawy.
- Pewność. Akt natychmiast wpisywany jest do Rejestru Spadkowego i wywołuje takie same skutki jak prawomocne orzeczenie sądu.
W jakich sytuacjach niezbędny jest sąd
Po akt poświadczenia dziedziczenia notariusz może sięgnąć wyłącznie wtedy, gdy uczestnicy są ze sobą zgodni, a sytuacja prawna nie pozostawia wątpliwości. O spadku musi natomiast rozstrzygnąć sąd m.in. gdy:
- brak zgody spadkobierców co do tego, kto wchodzi do kręgu dziedziczących albo jak duże są ich udziały;
- nie wszyscy potencjalni spadkobiercy są w stanie lub chcą zjawić się u notariusza w tym samym czasie;
- pojawiają się wątpliwości dotyczące treści lub ważności testamentu;
- trzeba ustanowić kuratora albo w sprawie uczestniczy osoba, której miejsce pobytu jest nieznane;
- do otwarcia spadku doszło przed 1 lipca 1984 r. — takimi sprawami notariusz się nie zajmuje.
Aby uzyskać sądowe stwierdzenie nabycia spadku, należy złożyć wniosek do sądu rejonowego właściwego według ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego. Sprawa kończy się postanowieniem, które po uprawomocnieniu spełnia tę samą rolę co akt sporządzony przez notariusza.
Ile to trwa i ile kosztuje
Najwięcej dzieli obie drogi pod względem czasu. Postępowanie u notariusza przebiega na ogół dużo szybciej, bo nie wymaga wyczekiwania na termin rozprawy, a ten w części sądów bywa odległy. W kwestii opłat: honorarium notariusza wynika z rozporządzenia o maksymalnych stawkach taksy notarialnej, podczas gdy postępowanie sądowe łączy się z opłatą sądową. Precyzyjny koszt usługi notarialnej w danej sprawie najlepiej ustalić wprost w kancelarii.
Jakie dokumenty zgromadzić do sprawy spadkowej
Bez względu na obraną procedurę przyda się akt zgonu zmarłego, akty stanu cywilnego spadkobierców (akty urodzenia, a gdy doszło do zmiany nazwiska — także akty małżeństwa), numer PESEL spadkodawcy oraz testament, o ile został spisany. Kompletna lista dokumentów zależy każdorazowo od okoliczności konkretnej sprawy.
Trzeba mieć też świadomość, że potwierdzenie praw do spadku — czy aktem notarialnym, czy postanowieniem sądu — nie zamyka jeszcze wszystkich formalności. Gdy spadek przypada więcej niż jednej osobie, spadkobiercy pozostają współwłaścicielami odziedziczonego majątku aż do chwili jego podziału. Sam dział spadku, czyli rozdzielenie poszczególnych składników pomiędzy spadkobierców, także można przeprowadzić u notariusza w formie umowy — pod warunkiem, że panuje co do niego zgoda. Dzięki temu wszystkie sprawy spadkowe da się załatwić kompleksowo w jednej kancelarii.
Skontaktuj się z kancelarią
To, czy lepsza okaże się droga notarialna, czy sądowa, zależy głównie od tego, czy spadkobiercy są ze sobą zgodni i czy mogą stawić się wspólnie. Przy spełnieniu tych warunków poświadczenie dziedziczenia u notariusza jest na ogół najszybszym i najdogodniejszym wyjściem. Nasza Kancelaria Notarialna pomoże rozstrzygnąć, która procedura sprawdzi się w Państwa sytuacji, i rzetelnie, bez zbędnej zwłoki poprowadzi sprawę spadkową. W sprawie terminu i listy potrzebnych dokumentów zapraszamy do kontaktu z notariuszem.
Masz pytania? Skontaktuj się z notariuszem
Kancelaria Notarialna — ul. Przykładowa 1, Miejscowość Przykładowa.